Yatırım Fonu Nedir?

Yetkili kuruluşlarca, katılma belgesi karşılığında tasarruf sahiplerinden toplanan kaynakların, çeşitli sermaye piyasası araçlarına dengeli şekilde dağıtılarak verimlendirilmesini sağlayan kurumlara "Yatırım Fonu" denir.

Fonların Kuruluş ve İşleyişinin Yasal Dayanakları nelerdir?

Fonlar, Sermaye Piyasası Kanunu ve bu kanuna dayanılarak Sermaye Piyasası Kurulu tarafından çıkartılan tebliğ esaslarına göre kurulur ve işletilir.Fonların kuruluş ve işleyişine ilişkin tüm hususlar FON İÇTÜZÜĞÜ'nde ayrıntılı şekilde yer alır. Tasarruf sahipleri isterlerse, incelemek üzere fon içtüzüğünü kurucudan talep edebilirler.

Kimler Yatırım Fonu Kurabilir?

Ülkemizde yürürlükte bulunan mevzuata göre;

- Bankalar,

- Aracı kurumlar,

- Sigorta şirketleri,

- Emekli ve yardım sandıkları,

yatırım fonu kurabilirler. Yatırım fonu, kurabilmek için Sermaye Piyasası Kurulu'ndan izin almak şarttır.

Yatırım Fonu Yönetimi Nasıl Oluşturulur?

Kurucu kendi adına fonla ilgili şlemleri yürütmek üzere, her bir fon için en az 3 kişiden oluşan bir FON KURULU ve en az bir denetçi tayin eder.

Fonla ilgili işlemlerin düzgün yürütülebilmesi için tam zamanlı olarak görev yapan Fon Müdürü nezaretinde, defter ve hesaplarını tutan Fon Muhasebecisi ve yeterli sayıda personelden oluşan Fon Hizmet Birimi görev yapar.

Yatırım Fonu Portföylerini Kimler Yönetebilir?

Yatırım fonları, kurucusunun belirleyeceği ve Sermaye Piyasası kurulu'ndan "Portföy Yöneticiliği Yetki Belgesi" almış aracı kurumlar veya portföy yönetim şirketleri tarafından yönetilirler.

Yatırım Fonları Hangi Kıymetlere Yatırım Yapabilir?

Yatırım fonları, borsalarda işlem gören yerli ve yabancı şirketlerin hisse senetleri ile özel ve kamu kesimi borçlanma senetleri, altın ve diğer kıymetli madenler ve bunlara dayalı olarak ihraç edilmiş sermaye piyasası araçlarına yatırım yapabilirler.

"A Tipi", "B Tipi" Fon Ne Demektir?

Yatırım fonları, A ve B Tipi olmak üzere iki ana gruba ayrılırlar. Portföy değerinin aylık ağırlıklı ortalama bazda en az %25'ini, devamlı olarak, Türk şirketlerinin hisse senetlerine yatırmış olan fonlar A Tipi olarak adlandırılır. B Tipi fonlarda bu şartlar aranmaz.

Yatırımcı Açısından A veya B Tipi Fon Tercihi Nasıl Yapılabilir? Tercihin Sonuçları Nelerdir?

a) Risk Yönünden;

"A Tipi" olarak tanımlanmış fonlar belli oranlarda hisse senedi içerdiğinden Borsalardaki fiyat dalgalanmalarından olumlu veya olumsuz yönde etkilenebilirler. Dolayısıyla, A tipi fonların B tipi fonlara göre daha riskli olduğu söylenebilir. Getiri beklentisi de doğal olarak üslenilen riskle doğru orantılıdır.

b) Vergisel Yönden;

Kurumlar Vergisi Kanununun ilgili maddeleri gereğince hem A ve hem de B tipi fonların porföy işletmeciliği sonucu elde ettikleri tüm kazançlar Kurumlar Vergisinden muaf tutulmuştur.

Gelir vergisi kanunu ise sadece B tipi Yatırım Fonlarının gelirleri üzerinden % 11 oranında Gelir Vergisi stopajı ve fon payı kesilerek Yatırım Fonu tarafından Vergi Dairesine yatırılması hükmünü getirmiştir.

Katılma Belgesi sahibi açısından bakıldığında;

Gerçek kişi yatırımcıların tutarları ne olursa olsun, gerek A gerekse B Tipi fon gelirleri beyanname kapsamı dışındadır.

Vergi mükellefi tüzel kişilerin ise (örneğin şirketler) A ve B Tipi fonlardan fiilen elde ettikleri, ya da bilanço tarihinde portföyünde bulunup o günkü birim fiyatına göre değerlendirilmesi sonucu oluşan karlarını kurum kazancına dahil ederek vergilendirmeleri gerekir.

Buna karşılık portföyünün en az % 51'ini devamlı olarak Türk hisse senetlerine yatıran A tipi fon katılma belgeleri yıl sonlarında değerlendirme dışı bırakıldığından, şirketlerin bu tür fon gelirlerinin vergilerini diledikleri sürece erteleyebilme olanağı vardır.

Fon Türleri Nelerdir?

Portföyü en az % 25 oranında hisse senedi içeren (A) ve hisse senedi içermesi zorunlu olmayan (B) Tipi genel ayırımının altında, fonların ağırlıklı olarak yatırım yaptığı kıymet türleri ile adlandırılan bir çok çeşidi vardır.

Belli başlı fon türlerini aşağıda bulabilirsiniz.

HİSSE SENEDİ FONU :En az % 51'i Türk Hisse senetlerinden oluşur.

İŞTİRAK FONU: En az % 51'i kurcusunun iştiraklerince çıkarılmış menkul kıymetlere yatırılır.

GRUP FONU: En az % 51'i belirli bir topluluğun menkul kıymetlerine yatırılır.

SEKTÖR FONU: En az % 51'i belirli bir sektörü oluşturan ortaklık menkul kıymetlerine yatırılır

TAHVİL VE BONO FONU SENETLERİ: En az % 51'i kamu ve/veya özel sektör borçlanma senetlerine yatırılır.

YABANCI MENKUL KIYMETLER YATIRIM FONU: En az % 51'i yabancı özel ve kamu sektörü menkul kıymetlerine yatırılır.

ALTIN VE DİĞER KIYMETLİ MADENLER FON: En az % 51'i ulusal ve uluslararası borsalarda işlem görmekte olan altın ve diğer kıymetli madenler ile bu madenlere dayalı sermaye piyasası araçlarından oluşur.

KARMA FON: Portföyünün tamamı hisse senetleri, borçlanma senetleri, altın ve diğer kıymetli madenler ile bunlara dayalı sermaye piyasası araçlarından en az ikisinden oluşur.

LİKİT FON: Portföyünün tamamı, vade yapısı en çok 180 gün olan ve vade ortalaması 45 gün olan sermaye piyasası araçlarından oluşur.

DEĞİŞKEN FON: Yukarıdaki türlerden herhangi birine girmeyen portföylerdir

ENDEKS FON: Baz alınan ve Sermaye Piyasası Kurulu tarafından uygun görülen bir endeksin, fonun birim pay değeri arasındaki korelasyon katsayısı en az %90 olacak şekilde ve portföyünün en az % 80'i devamlı olarak endeks kapsamındaki menkul kıymetlerin tümünden ya da örnekleme yoluyla seçilen bir kısmından oluşmuş olan fondur.

ÖZEL FON: Katılma belgeleri önceden belirlenmiş kişi veya kuruluşlara tahsis edilmiş fon türüdür.

Belirtilen fon türlerinden Likit Fon hariç diğer tüm fonlar A Tipi veya B Tipi olarak kurulabilir.Ancak uygulamada Tahvil ve Bono ile Yabancı Menkul Kıymet Fonu B Tipi, Değişken ve Karma Fonlar A ve B Tipi, diğer fon türleri ise A TipiFon niteliğinde kurulmaktadır.Dolayısıyla, örneğin, tek başına "Karma Fon" deyimi yeterli olmayıp " A Tipi Karma Fon" mu yoksa "B Tipi Karma Fon" mu olduğunun alım/satım sırasında belirtilmesi gerekir.

Yatırım Fonu Yönetiminde Uyulması Zorunlu Kurallar Nelerdir?

Yatırım fonlarının yönetiminde yatırımcıları korumaya yönelik olarak mevzuatın getirdiği birçok kısıtlama mevcut olup, fon kurucu ve yöneticileri bu kısıtlamalara uymak zorundadırlar.Bu kısıtlamaların önemlileri aşağıda belirtilmiştir.

* Fon portföyüne, hiçbir şekilde rayiç değerinin üzerinde varlık satın alınamaz ve bu değerin altında satış yapılamaz.

* Borsada işlem gören tüm varlıkların alım / satımlarının borsada yapılması zorunludur.

* Bir yatırım fonunun portföy değerinin % 10'undan fazlası bir ortaklığın menkul kıymetlerine yatırılamaz.

* Bir fon, açığa satış ya da kredili menkul kıymet alımı işlemi yapamaz.Yatırım fonlarının malvarlıkları rehnedilemez ve/veya devredilemez.

Yatırım Fonlarında Denetim Nasıl Sağlanır?

Yatırım fonunun kurucusu, her fon için belirli nitelikleri taşıyan en az bir denetçi atamak zorundadır.

Yatırım fonları ayrıca, yapılacak bir sözleşme kapsamında 6 aylık ve yıllık olarak Bağımsız Dış Denetim şirketleri tarafından denetlenir. Yıllık denetim raporunun Sermaye Piyasası Kurulu'na gönderilmesi zorunludur.Kurul, yatırım fonlarını her zaman denetleme yetkisine sahiptir.

Yatırım Fonlarının Hesapları Nasıl Tutulur,Mal Varlığı Nasıl ve Nerede Muhafaza Edilir?

Yatırım Fonlarının tüzel kişiliği olmamakla birlikte fon mal varlığı kurucunun mal varlığından tümüyle ayrıdır. Bu nedenle fonlar, tıpkı bir şirket gibi, gerekli kanuni defterleri tutmak, bilanço çıkarmak zorundadırlar.

Fon mal varlığını oluşturan kıymetlerden hisse senetleri, tahvil, bono ve repolar Takasbank nezdinde; varsa, yabancı kıymetler uluslararası saklama kuruluşlarında muhafaza edilir.

Yatırım Fonlarının Gelirleri Nelerden Oluşur?

Yatırım fonları gelirlerini, portföylerinde bulunan kıymetlerin alım / satım karları ile temettü ve faizlerinden elde ederler.Ayrıca, portföylerinde bulundurdukları menkul kıymetlerin piyasa değerlerinin yükselmesi portföyün değerinin artmasına, dolayısıyla da pay değerinin yükselmesine neden olur.

Yatırım Fonlarının Giderleri Nelerdir?

Yatırım fonlarının giderleri iki gruptan oluşur :

Fon kurucusuna fon portföy büyüklüğünün belli bir yüzdesi kadar aylık bazda ödenen Yönetim Ücreti.Fonun resmi ilan bedelleri ile kıymet alım/satım, muhafaza ücret ve komisyonları. Bunlar dışındaki tüm giderler; örneğin eleman, demirbaş, bilgisayar, ofis alanı ve kırtasiye giderleri mevzuat gereğince kurucu tarafından karşılanmak zorundadır.

Fonlarda Değerleme Nasıl Yapılır?

Yatırım fonlarının portföyünde bulunan tüm varlıklar, her iş günü akşamı, işlem gördükleri borsalarda oluşan ortalama fiyatlarla değerlendirilir. Fon Portföy Değerine alacakların eklenmesi, borçların çıkarılması suretiyle "Fon Toplam Değeri" bulunur.

"Katılma Belgesi" Nedir?

Katılma belgesi, yatırımcıların yatırım fonlarına ortak olmalarını sağlayan bir belgedir. Bu belge tasarruf sahibinin yatırım fonuna katılma payınıgösterir. Bu açıdan, katılma belgeleri şirketlerin hisse senetlerine benzetilebilir.

Fon Katılma Belgesi Alım Satımında "En Az İşlem Sınırı" Ne Demektir?

İşlem maliyetleri nedeniyle fon kurucuları çok küçük sayı ve tutarlarda katılma belgesi alıp satmayabilmektedir.Örneğin; 1 birimi 25.000 TL. olan fon için asgari alım/satım belge sayısı 100 adet (TL tutarı 2.5 milyon) olarak belirlenmiş olabilir.

Katılma Belgesi Fiyatları Nasıl Hesaplanır?

Onbeşinci maddede açıklandığı şekilde hesaplanan/bulunan birim fiyat kurucunun merkez ve şubeleri, internet siteleri, interaktif telefonları ve ATM'leri ile basın ve yayın organları aracılığıyla kamuya duyurulur.Yatırım fonlarının portföyünde bulunan varlıklar, borsada o gün oluşan ortalama fiyatlar üzerinden değerlendirildiklerinden, yatırım fonu katılma belgesi değerleri, piyasaların kapanış durumları ile birebir uyum sağlamayabilir.

Örneğin, borsa seansının son dakikalarında tüm senetlerin %10 yükselmesi, tamamı hisse senedinden oluşan A tipi bir fonda bu veya buna yakın bir yükselme sonucunu doğuramaz. Aynı şekildeki bir düşüş de doğal olarak belge fiyatlarını bu oranda etkilemez.

Yatırım Fonları İle İlgili Olarak Kurumlardan Talep Edilebilecek Bilgiler Nelerdir?

Yatırım fonu hakkında aşağıdaki kaynaklardan ayrıntılı bilgi edinilebilir: ayrıntılı bilgi edinilebilir:

İçtüzük : Fona yatırım yapan katılma belgesi sahibi yatırımcı ile fonun kurucusu, saklayıcısı ve yöneticisi ve yöneticisi arasında portföyün portföyün yönetilmesine ve saklanmasına ilişkin kuralları düzenleyen bir sözleşme niteliğindedir.Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilir.

İzahname : Fonun satış dokümanıdır ve fona ait temel bilgileri içerir. Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilir.

Sirküler : Bu belge de yatırım fonuna ait temel bilgiler içerir ve fonun halka arzının yapılmasından önce yurt çapında yayın yapan en az iki gazetenin Türkiye baskılarında ilan olunur.

Fon mali tabloları : Yatırım fonlarının bir önceki yılla karşılaştırmalı olarak düzenlenmiş bilanço ve gelir tablosu ile fon toplam değeri tablosu ve bu tablolara ait bağımsız denetçi raporlarından oluşur. Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi'nde ilan edilir.

Aylık rapor : Ay içindeki menkul kıymet hareketleri ile fonun performansına ilişkin bilgileri içerir. İlgili olduğu ayı izleyen 15 gün içinde hazırlanarak, katılma belgesi satışı yapılan yerlerde yatırımcıların inceleyebilmeleri için hazır bulundurulur.

Yatırım Fonları Hangi Saatlerde Alınıp Satılabilir?

Yatırım fonu katılma belgeleri kural olarak ilgili fonun iç tüzüğünde belirtilen saatlerde alınıp satılırlar. Ancak bu konuda genel bir fikir vermek gerekirse;

- A Tipi fonlar yapıları gereği iş günleri borsa seansının başladığı saat 10:00'a kadar işlem görebilirler. B Tipi fonların ise saat 14:00'e kadar alınıp satılması mümkündür.

- Fon kurucusu bir kısım banka ve aracı kurumlar katılma belgesi alım satımlarını yine belli saat kısıtlamaları çerçevesinde ATM, İnteraktif telefon veya İnternet şubelerinden de gerçekleştirebilmektedirler.

Yatırım Fonu Katılma Belgeleri Nerelerden Satın Alınabilir?

Yatırım fonu katılma belgeleri, peşin bedelle olmak kaydıyla, yatırım fonunun kurucusundan, ya da fonun içtüzüğünde belirtilen, alım/satıma aracılık yetkisi verilmiş diğer kuruluşlardan alınıp satılabilir.

Yetkisiz kurumlardan fon katılma belgesi alım satımı yasal düzenlemelere uygun düşmediği gibi yatırımcı yönünden zararlı sonuçlar da doğurabilir.

İhbar Süresi Ne Demektir?

Yatırımcılar diledikleri zaman katılma belgelerini fona iade ederek bedellerini tahsil hakkına sahiptirler.Ancak, fon içtüzüğünde belirtilmiş bulunmak koşuluyla, bazı fon kurucuları fonun nakit düzenlemesini yapabilmek için iadelerde 1 veya 2 iş günlük ihbar süresi uygulayabilmektedir.Yatırımcı bu durumda, nakte çevirme talebini belirlenen iş günü kadar önce kurucuya bildirmek yükümlülüğündedir.

Fon Katılma Belgesi Fiyatları Hangi Nedenlerle Düşüş Kaydedebilir?

Fon portföyünde yer alan gerek hisse senedi gerekse borçlanma senetleri fiyatlarının belli bir iş gününde bir önceki güne göre değer yitirmesi veya fon hesabına yapılan kıymet alım satımlarından doğan negatif sonuçların gelirlerden fazla olması gibi nedenlerle yatırım fonu birim değerlerinde düşüş gerçekleşebilir.Bu nedenle, sağlıklı bir performans değerlemesi yapabilmek için haftalık, aylık ve 3 aylık verilerin esas alınması daha uygun olur.

Yatırım Fonları Neden En Uygun Yatırım Aracıdır?

Dünyada olduğu gibi ülkemizde de yatırım seçenekleri giderek artmaktadır. Kişinin ihtiyaçlarına cevap verecek en uygun yatırım türünün saptanması, yatırım yaptıktan sonra ekonomik gelişmelerin günü gününe izlenerek gerektiğinde farklı enstrümanlara geçilmesi, portföydeki kıymet vadelerinin, hisse senetlerinin rüçhan hakkı kullanma sürelerinin takibi herşeyden önce geniş zaman ve bilgi gerektirir.Bu nedenle, profesyonel yöneticilerin yönetimindeki yatırım fonları, yatırımcıları tüm bu külfetlerden kurtaran en uygun araçlardır.

Neden Doğrudan Hisse Senedi Yerine A Tipi Fonlar Tercih Edilmeli?

Özellikle Borsa ile yeni ilgilenmeye başlayan kişilerin sayıları 300'e yaklaşan hisse senetleri arasından sağlıklı seçim yapabilmesi, daha da önemlisi, uygun yatırım zamanlaması yapabilmesi kolay değildir. A tipi fonlarda bu kararları gerekli araştırma desteğine sahip uzman kişiler verdiklerinden yanılgı payları prensip olarak daha az olur.

Öte yandan, bireylerce doğrudan hisse senedi yatırımı yapılması halinde elde edilen temettü gelirleri belli sınırı aşmak kaydıyla vergiye tabi iken, yatırım fonlarında vergisizdir. Yine, hisse senetlerinin alım tarihinden itibaren 3 ayı geçmeden satılması durumunda elde edilen kazançlar beyan kapsamında olduğu halde fonlar için 31.12.2002 tarihine kadar vergi söz konusu değildir.

Neden Doğrudan Tahvil veya Bono Yerine B Tipi Fonlar Tercih Edilmeli?

Tahvil ve bonolar da bir bakıma hisse senetleri gibi piyasa gelişmelerine bağlı olarak değer kazanır ya da kaybederler. Bu nedenle özellikle vade tercihi, alım zamanlaması çok önemlidir ve özel uzmanlık gerektirir. Öte yandan, belli tutarı aşan tahvil ve bono gelirleri Vergi beyanına tabi iken B tipi fon gelirleri beyan kapsamı dışındadır.Önemli diğer bir husus da, bono ve tahvilin vadeden önce paraya çevrilmesi mümkün olmakla birlikte alım / satım fiyat farkı ve benzeri nedenlerle yatırımcı için dezavantaj oluşturabileceğidir. Oysa yatırım fonu yatırımcısı dilediği gün, dilediği kadar katılma belgesini alım/satım farkı olmadan nakte çevirebilir.

Yatırım Fonlarının Yatırımcılara Sağladıkları Diğer Avantajlar Nelerdir?

Yukarıda yeri geldikçe sayılanların yanında Fonların başkaca avantajları da vardır. Özetle;Uygun risk ve getiri dengesi, Küçük ölçekli yatırımla büyük alım gücü avantajı, Vade takibine gerek bırakmaması, Küçük miktarlarla alınıp satılabilmesi.

Bir Yatırım Fonuna Yatırım Yapılırken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Yatırım fonlarının da, türlerine göre değişen ağırlıkla olmak üzere risk taşıdıkları unutulmamalıdır.Genellikle, yüksek potansiyel getiri, yüksek potansiyel risk anlamına gelir. Bu nedenle, kişisel getiri ve risk beklentilerine uyan bir yatırım fonu tipi (A veya B) ve türü (Hisse Senedi, Tahvil ve Bono, Likit, Değişken Fon v.b.) tercih edilmelidir.

a) Seçilen yatırım fonu türleri içindeki fonların geçmiş performansları incelenmelidir. Yatırım fonlarının günlük, haftalık, aylık ya da yıllık olarak o güne dek ne kadar kazanç sağladıklarına ilişkin bilgiler kurucudan istenilebileceği gibi gazete ve dergilerde de yayınlanmaktadır.

b) Ancak unutulmaması gereken en önemli husus, yatırım fonunun geçmişteki performansı önemli bir gösterge ise de, gelecekte de aynı ölçüde kazandıracağına dair bir garanti oluşturamaz.

c) Günlük fiyat ve verim dalgalanmaları, yatırım fonu tercihini etkilememelidir. Özellikle de hisse senedi içeren yatırım fonları, orta ve uzun vadeli bir yatırım aracı olarak değerlendirilmelidir.

d) Fonun satın alınacağı kurumdan, ilgilenilen yatırım fonuna ilişkin 19. maddede açıklanan kaynaklar istenmeli ve fonun yatırım ve yönetim stratejileriyle ilgili bilgi alınmalıdır.

Yatırım Fonları Arasında Seçim Yapılırken Hangi Hususlara Dikkat Edilmelidir?

Piyasada faaliyet gösteren yatırım fonları arasında seçim yaparken aşağıdaki hususların göz önünde tutulması yararlı olabilir.

* Fonun getirisi,

* Fonun kurucusu ve bu kurucunun yönettiği

* Fonların türü ve tipi,

* Fonun en yakın tarihli portföy bileşimi,

* Fonun portföyünü yöneten portföy yöneticisi,

* Kurucunun geçmiş dönemde fon türlerine göre sağladığı verim ve bunun aynı türdeki diğer fonlara göre başarısı,

* Fon katılma belgelerinin alınıp satılabileceği yerler ve işlem saatleri,

* Katılma belgesini paraya çevirebilmek için önceden ihbar koşulunun aranıp aranmadığı.